(Toplumsal İlişkiler 3162)
وَالَّذٖينَ تَبَوَّؤُ الدَّارَ وَالْاٖيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ اِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فٖي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّٓا اُو۫تُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلٰٓى اَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌؕ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهٖ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَۚ
“Kendilerinden önce o yurdu (Medine’yi) hazırlayıp imanı (gönüllerine) yerleştirenler (Ensar sahabiler) ise, hicret edenleri (samimiyetle ve dini gayretle) severler ve onlara verilen şeylerden dolayı içlerinde bir ihtiyaç (arzusu ve kıskançlık duygusu) hissetmezler. Kendilerinde bir açıklık (ihtiyaç) olsa bile (kardeşlerini) öz nefislerine tercih ederler. Kim nefsinin cimri ve bencil tutkularından sıyrılıp korunmuşsa, işte onlar felaha (kurtuluşa) erişecek kimselerdir.” (Haşr/9)
“Bozkırın bilgesi” ünlü Kırgız usta yazar Cengiz Aytmatov;
“insan için en zor şey, her gün insan kalmaktır” derken insan olmakla insanoğlu olmak arasındaki ince çizgiye dikkatlerimizi çeker. Devamlı insan olarak kalmak kolay değildir.
Bu söz; insanın nefsine, dünyevi hırslara ve kötülüklere karşı verdiği ahlaki mücadeleyi özetler. Kur'an-ı Kerim'de insanın özündeki iyiliği (fıtrat) koruma ve zorluklar karşısında ahlaki duruşunu sürdürme mücadelesi çeşitli ayetlerde vurgulanır:
- Nefsin Arzularına Karşı Direnmek (İnsan Kalabilmek): İnsanın bencil duygularına yenik düşmeyip erdemli kalması övülür.
- "Kim nefsinin cimriliğinden, hırsından korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir." (Haşr Suresi, 9. Ayet)
- Fıtratı ve Doğruluğu Korumak: İnsanın Allah tarafından temiz bir fıtratla yaratıldığı ancak bu çizgiyi korumanın bir irade meselesi olduğu belirtilir.
- "Biz insanı en güzel biçimde (fıtratta) yarattık. Sonra onu, aşağıların aşağısına kırdık. Ancak iman edip salih ameller işleyenler hariç; onlar için kesintisiz bir mükâfat vardır." (Tîn Suresi, 4-6. Ayetler)
- Zorluklar ve Sabır: Her gün insan kalabilmenin zorluğu ve bu yoldaki istikrar (sabır) ibadetlerin temelini oluşturur.
- "Ey iman edenler! Sabrederek ve namaz kılarak Allah’tan yardım dileyin. Şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir." (Bakara Suresi, 153. Ayet)
Cengiz Aytmatov’un "İnsan için en zor olan şey, her gün insan kalmaktır" sözü; insanın fıtratını, ahlaki duruşunu hayatın zorluklarına karşı her an koruma mücadelesini ifade eder. Kur'an-ı Kerim'de insanın nefsiyle olan bu daimi imtihanına ve özünü koruma meselesine pek çok ayette dikkat çekilir:
- İmtihanın Sürekliliği (Ömür Boyu Mücadele):İnsanın iyi veya kötü kalma potansiyeli her gün sınanır.
- "Seni yakîn (ölüm) gelip çatıncaya kadar Rabbine kulluk et!" (Hicr Suresi, 99)
- Doğrulukta İstikamet (Her Gün İnsan Kalmak):Özellikle ahlaki sınırları koruma ve kararlılık vurgulanır.
- "Öyleyse seninle beraber tevbe edenlerle birlikte emrolunduğun gibi dosdoğru ol! Aşırı da gitmeyin. Çünkü O, yaptıklarınızı çok iyi görendir." (Hud Suresi, 112)
- Nefsin ve Kötülüğün Baskısı:Her gün insan kalmanın zorluğu, nefsin kötülüğü emreden ve insanı özünden uzaklaştıran yönüne karşı verilen mücadeledir.
- "Şüphesiz nefis daima kötülüğü emreder; Rabbim acıyıp korumuş başka…" (Yusuf Suresi, 53)
- Zorluklara Karşı Sabır ve Direnç:Günlük hayatın koşuşturmacasında dürüstlüğü, adaleti ve ahlakı muhafaza etmek büyük bir sabır gerektirir.
- "Biz mutlaka sizi biraz korku ile, biraz açlık ile, yahut mala, cana veya mahsullere gelecek noksanlık ile deneriz. Sabredenleri müjdele." (Bakara Suresi, 155)
Bu söz; insanın hayatta kalma mücadelesi verirken vicdanını, merhametini ve ahlaki değerlerini korumasının en büyük sınav olduğuna atıftır aynı zamanda. Sözün temel felsefesi ve derin anlamı şu şekilde özetlenebilir:
- Günlük Sınavlar: Hayatın getirdiği zorluklar, adaletsizlikler ve stres karşısında öfkeye, bencilliğe veya kötülüğe teslim olmamak her an tetikte olmayı gerektirir.
- Özünü Koruma: İnsanın doğasında var olan saf duyguları; hırslara, çıkarlara ve zorbalıklara kurban etmeden muhafaza etme iradesidir.
- Bilinçli Eylem: İnsan olarak doğmak bir başlangıçtır; ancak asıl başarı, her yeni günde erdemli kararlar alarak bu unvanı taşımaya devam etmektir. Bu bağlamda ahlaki duruşunuza yatırım yaparken, kendi değerlerinizi korumanın zorluklarını değerlendiriyor olabilirsiniz.
Şemsettin ÖZKAN
04.09.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı