(Toplumsal İlişkiler 3236)

مِنْ اَجْلِ ذٰلِكَ كَتَبْنَا عَلٰى بَنٖٓى اِسْرَٓاءٖيلَ اَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِى الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖيعًاۜ وَمَنْ اَحْيَاهَا فَكَاَنَّمَٓا اَحْيَا النَّاسَ جَمٖيعًاۜ وَلَقَدْ جَٓاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ اِنَّ كَثٖيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذٰلِكَ فِى الْاَرْضِ لَمُسْرِفُونَ
“Bu yüzden Biz İsrailoğulları’na bildirdik ki, -cinayetin ve yeryüzünde fesadı yayma[nın cezası] olarak işlenmesi dışında- eğer bir kimse bir insanı öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibidir; ve bir kimse bir hayat kurtarırsa bütün insanlığı kurtarmış gibi olur. ⁴⁰ Gerçekten elçilerimiz, onlara ⁴¹ hakikatin bütün delilleri ile geldiler: ama, buna rağmen, onların çoğu yeryüzünde her çeşit aşırılığa meyletmeye devam etti. ⁴²” (Maide/32)
“Kendini Bilmek” eserinde Dr. Ali Şeriati; “biz hepimiz Kabil’in çocuklarıyız, Kabil insanlık tarihinde daima yaşamaktadır, çünkü Habil ölmüştür” derken, ne yazık ki toplumun ve medeniyetin temellerinin hırs, güç ve çıkarcılık üstünde yükselmesini acımasızca eleştirmektedir.
Maalesef tarih, masumiyetin değil, hırsın ve iktidar arzusunun zaferiyle şekillendi. Habil’in safiyeti yok edilirken, Kabil’in çatışmacı doğası medeniyetin temeli oldu. Kötülük ne yazık ki hep var oldu, olmaya devam ediyor. Yoksa anlatılan soy, sop değil burada. Kötülük insanın içinde hep var.
Hz. Adem Peygamberin iki çocuğu Kabil ve Habil’in kıssası Kur’an-ı Kerim’de Mâide Suresi’nin 27-32. ayetleri arasında şöyle anlatılır:
- Mâide Suresi, 27. Ayet:
- “Onlara Âdem’in iki oğlunun kıssasını gerçek olarak anlat. Hani ikisi de birer kurban sunmuşlardı da birinden kabul edilmiş, diğerinden edilmemişti. (Kurbanı kabul edilmeyen kardeş,) ‘Seni mutlaka öldüreceğim’ demişti. Diğeri de, ‘Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder’ demişti.”
- Mâide Suresi, 28. Ayet:
- “Andolsun ki sen beni öldürmek için bana el uzatsan da ben seni öldürmek için sana el uzatacak değilim; çünkü ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım.”
- Mâide Suresi, 29. Ayet:
- “Ben istiyorum ki, sen benim günahımı da kendi günahını da yüklenip ateşe yeralanlardan olasın! Zalimlerin cezası budur.”
- Mâide Suresi, 30. Ayet:
- “Nihayet nefsi onu kardeşini öldürmeye itti ve onu öldürdü; bu yüzden de kaybedenlerden oldu.”
- Mâide Suresi, 31. Ayet:
- “Derken Allah, kardeşine cesedini nasıl örtüp gizleyeceğini göstermesi için yeri eşeleyen bir karga gönderdi. (Kabil:) “Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar olup da kardeşimin cesedini örtemez miyim?” dedi ve pişman olanlardan oldu.”
- Mâide Suresi, 32. Ayet (Ve İnsanlık Tarihi İçin Hüküm):
- “İşte bundan dolayı Israiloğulları’na şunu yazdık: Kim, bir cana veya yeryüzünde bir fesat çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere) bir insanı öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Her kim birinin hayatını kurtarırsa, bütün insanları kurtarmış gibi olur. Andolsun ki resûllerimiz onlara apaçık deliller getirdiler. Sonra bundan birçoğu yeryüzünde aşırı gitmektedir.”
- Yukarıda ayetin arapça ve mealini verdiğimiz Muhammed Esed’in Kur’an Mesajı adlı eserinde şu açıklama yapılmış:
“Bu yüzden Biz İsrailoğulları’na bildirdik ki, -cinayetin ve yeryüzünde fesadı yayma[nın cezası] olarak işlenmesi dışında- eğer bir kimse bir insanı öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibidir; ve bir kimse bir hayat kurtarırsa bütün insanlığı kurtarmış gibi olur. ⁴⁰ 40. Bu ahlakî hakikat, bu surenin 15. ayetinin ilk cümlesinin işaret ettiği hususlar arasındadır ve bu hakikatin vecîz ifade tarzı, Hâbil ve Kâbil kıssasının neden bu bağlamda zikredildiğini tam olarak açıklamaktadır. “Biz İsrailoğulları’na bildirdik” ifadesi, elbette, bu ahlakın evrensel geçerliliğinden bir sapma teşkil etmez: sadece onun en eski yansımasına bir işarettir. “Gerçekten elçilerimiz, onlara ⁴¹” 41. Yani, Kitâb-ı Mukaddes’in hem Yahudi hem de Hristiyan izleyicilerine. “hakikatin bütün delilleri ile geldiler: ama, buna rağmen, onların çoğu yeryüzünde her çeşit aşırılığa meyletmeye devam etti. ⁴²” 42. Le-müsrifûn şimdiki zaman ortacı, onların “sürekli olarak aşırılıklara meylettikleri (yani, suçlar işledikleri)”ni gösterir ve en doğrusu, “işlemeye devam ettiler” olarak çevrilebilir. Daha önceki pasajlar ışığında bakıldığında, bu “aşırılıklar”ın şiddet suçlarına ve özellikle insanların acımasızca öldürülmesine işaret ettiği anlaşılır.
Sözün Anlam Dünyası
Bu felsefi veya edebi ifade, Kabil’in işlediği ilk haksız cinayetin insanlıkta bir şiddet mirası bıraktığını vurgular. Kur’an-ı Kerim de 32. ayette bu ilk cinayetin vebaline dikkat çekerek haksız yere atılan her adımı ve dökülen her masum kanını bütün insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak tanımlar.
Bu söz, insanlık tarihinin bencillik, şiddet ve çıkar çatışmaları üzerine kurulduğunu, saf iyiliğin ve mazlumiyetin ise bu düzen tarafından yok edildiğini sembolize eder.
Sözün Temel Anlamı ve Arka Planı
İranlı düşünür Ali Şeriati’nin Kendini Bilmek adlı eserinde geçen bu ifade, dünyadaki egemen insan karakterini ve tarihsel akışı eleştirir.
- Kabil’in Mirası: Kıskançlık, sahiplenme hırsı, öfke ve şiddettir. Kabil’in yaşamaya devam etmesi, insanlığın çoğunlukla bu hırslarla hareket etmesidir.
- Habil’in Ölümü: Saf sevgi, barış, fedakarlık ve boyun eğmeyişin dünyada tutunamayıp bastırılmasıdır.
- Sembolik Karakterler
- Kabil (Hırs ve Şiddet): Kardeşini kıskançlık yüzünden öldüren ilk insandır. Toprağa, mala ve kadına sahip olma hırsını temsil eder. İnsanlık tarihi savaşlar, sömürü ve egoist mücadelelerle Kabil’in zihniyeti üzerinden yürür.
- Habil (Saf İyilik): Hakka razı gelen, saldırmayan, sevgiyi ve sadeliği seçen taraftır. “Habil ölmüştür” çünkü dünyadaki çıkarcı sistem, saf ve masum olanı ilk harcayan olmuştur.
- Neden Kabil’in Çocuklarıyız?
- Medeniyetin ve toplumsal düzenin temellerinde ne yazık ki güç, üstünlük kurma çabası ve başkasının hakkına göz dikme vardır. Yazar, insanların “temizim” iddialarına rağmen günlük hayatta dahi birbirini ezen, çıkarları için Habil’e yani iyiliğe yer bırakmayan bir karakteri sürdürdüğünü vurgular.
Şemsettin ÖZKAN
17.11.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı