(Toplumsal ilişkiler 3235)
وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَلَنْ يُخْلِفَ اللّٰهُ وَعْدَهُ وَاِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَاَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
“Ve bir de [ey Muhammed,] (gelecekse gelsin diyerek) onlar azap konusunda sana meydan okuyorlar: fakat (bilmelidirler ki) Allah vaadinden asla cayacak değildir ve bilin ki, Rabbinin ölçüsüyle bir gün, sizin hesap ettiğiniz bin yıl gibidir.” (Hac/47)
Hz. Mevlana der ki; “geçmiş ve gelecek, insana göredir. Hak katında her şey, tek bir şimdidir.” İbni Arabi ekler; “kainat her an yeniden yaratılır.”
Hakikat ne dünün pişmanlığında ne de yarının kaygısındadır. Kalbini geçmişin gölgesinden ve geleceğin vesvesesinden temizleyip niyetini İlahi iradeyle hizaladığında ezelde sana takdir edilen o potansiyel “AN” da gözlerinin önünde tezahür eder.
Ezeli takdirde zaten her şey sabittir. Bizim için tezahür niyetin teslimiyetle buluştuğu şu “AN” da gerçekleşir. Zihnini “şimdi”ye demirlediğinde ve kalbini İlahi akışa açtığında hayal ettiğin her hayır kapısı O’nun lütfuyla önüne açılır. Olan olmuştur olacak olan da olmuştur.
“Geçmiş ve gelecek, insana göredir; hak katında her şey tek bir şimdidir” düşüncesi, Allah’ın zaman kavramından münezzeh (uzak) olduğunu ve her anı, geçmişi ve geleceği aynı anda bildiğini ifade eden tasavvufi ve kelami bir bakış açısıdır. Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın zamanı kuşattığını, O’nun katında zamanın insanlara göre farklı olduğunu ve her şeyin O’nun ilminde ve emrinde anlık gerçekleştiğini belirten ayetler yer alır.
Geçmiş ve geleceğin Allah katında tek bir an (şimdi) olarak yer aldığını ifade eden düşünce, Kur’an’-ı Kerim’de Allah’ın zamandan münezzeh (bağımsız) ve her şeyi kuşatan ilmiyle açıklanır.
Zamansızlık ve İlâhî Kuşatıcılık ile İlgili Ayetler
- Hadîd Suresi, 3. Ayet: “O, ilktir (Evvel), sondur (Ahir), aşikardır (Zahir) ve gizlidir (Batın). O, her şeyi hakkıyla bilendir.”
- Allah’ın hem başlangıcın (geçmişin) hem de sonun (geleceğin) sahibi ve hakiki yöneticisi olduğunu, O’nun için evvel ve ahir ayrımının mutlak bir kuşatma altında olduğunu gösterir. Allah için evvel ve ahir (önce ve sonra) ayrımı yoktur; O, her iki kavramı da aynı anda kuşatır.
- Hac Suresi, 47. Ayet (ve benzeri olarak Secde Suresi, 5. Ayet):
- “…Şüphe yok ki, Rabbin katında bir gün, sizin saymakta olduğunuz bin yıl gibidir.”
- Zamanın insanlara göre tükenen, dünyaya göre yavaş veya hızlı akan bir kavram olduğunu, Allah katında ise zaman ölçütünün insan algısından tamamen farklı ve bağımsız olduğunu vurgular. Zaman kavramının insanlara göre değiştiği, Yaratıcı için ise dünya saatlerinin ve yıllarının bir ölçü bağlayıcılığının olmadığı belirtilir.
- Kamer Suresi, 50. Ayet: “Bizim emrimiz ancak bir tek kelimedir;
- göz kırpması gibi anlıktır.”
- Allah’ın iradesinin ve icraatının bir süreç veya zamana
- bağlı olmadığını, her şeyin O’nun “Ol” demesiyle bir “anda”
- (şimdi) gerçekleştiğini ifade eder.
- Kaf Suresi, 16. Ayet: “Andolsun insanı biz yarattık ve nefsinin
- ona ne vesvese verdiğini biliriz. Biz ona şah damarından daha
- yakınız.”
- Allah’ın insana mesafesinden ziyade ilmiyle ve varlığıyla her an, her yerde ve her zaman diliminde hâzır ve nâzır (gören, bilen) olduğunu, geçmiş ya da gelecek gibi bir uzaklığın O’nun için söz konusu olmadığını anlatır.
Allah’ın insana mesafesi mekansal değil, her an’ı ve durumu doğrudan görüp bilmesi anlamındadır; geçmiş veya gelecek O’nun bilgisi dışında kalmaz.
- Meâric Suresi, 4. Ayet: “Melekler ve Ruh (Cebrail), miktarı (dünya senesiyle) elli bin yıl olan bir gün içinde O’na yükselip çıkar.”
- İlahi boyutta zamanın insan algısının çok ötesinde, tek bir an gibi yaşandığını vurgular.
Bu söz, zamanın ve mekânın yalnızca insan zihni için var olan geçici birer sınır olduğunu, Allah (Hak) katında ise evrendeki her şeyin ve her anın tek bir sonsuz “şimdi” içinde birlikte yer aldığını ifade eder.
İnsana Göre Zaman
- Sınırlı Algı: İnsan beyni olayları idrak ederken öncesi ve sonrasına ihtiyaç duyar.
- Geçmiş ve Gelecek: Hafızamızla dünümüzü hatırlar, hayalimizle yarını bekleriz. Zaman bizim için akar.
- Acziyet: İnsan zamana mahkûmdur; onu ne geri alabilir ne de geleceği anında yaşayabilir.
- Hak Katında Zaman (Ebedi An)
- Kuşatıcı İrade: Allah, zamanı yaratan ve zamandan münezzeh (bağımsız) olandır.
- Tek Bir “Şimdi”: O’nun için ilk insan Hz. Âdem’in devri ile kıyametin kopacağı son saniye aynı anda mevcuttur.
- Geniş An (Ân-ı Daim): Geçmiş bitmiş, gelecek henüz gelmemiş değildir; her şey O’nun ilminde ve huzurunda şimdiki zamandır.
Şemsettin ÖZKAN
16.11.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı