(Toplumsal İlişkiler 3115)
اِنَّ الْاِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً “GERÇEK ŞU Kİ, insan tatminsiz bir tabiata sahiptir.” (Mearic/19)
Bu ayete Muhammed Esed Kur’an Mesajı” adlı eserinde şu notu düşmüş: “İnsan tatminsiz (halû‘an) yaratılmıştır” -yani insan, kendini aynı derecede hem verimli başarılara hem de kronik memnuniyetsizlik ve hayal kırıklıklarına sürükleyen bir iç tatminsizlik ile donatılmıştır.
Başka bir deyişle, bu donanımın pozitif yahut negatif bir karakter göstereceğini belirleyen, insanın bu Allah-vergisi donanımı kullanma tarzıdır. Bundan sonra gelen iki ayet; (20 ve 21) (“[Kural olarak,] başına bir kötülük geldiği zaman sızlanmaya başlar.” “Bir iyilik ile karşılaşınca da, onu bencilce [sahiplenip başka insanlardan] uzak tutar.”) ikinci duruma işaret ederlerken, 22-25. ayetler; (“Ancak namazda bilinçli olarak Allah’a yönelenler böyle değildir,” “[ve] namazlarında devamlı ve kararlı olanlar;” “ve şunlar: malları üzerinde (başkasının) hak sahibi olduğunu kabul edenler,” “[yardım] isteyenlerin ve [hayatın güzel şeylerinden] yoksun bulunanların;”) yalnızca gerçek ruhî ve ahlakî bilincin o fıtrî tatminsizliği pozitif bir güce dönüştüreceğini ve böylece iç huzuruna ve kalıcı hoşnutluğa yol açacağını gösterir.
Bu fıtri tatminsizliği en yoğun yaşayan negatif karakter gösterenlerden biri de narsistlerdir. Narsist, kendini diğerlerinden üstün gören, aşırı hayranlık ve ilgi bekleyen, empati yeteneği düşük, kibirli ve benmerkezci kişilik özelliklerine sahip bireylerdir. Genellikle Narsistik Kişilik Bozukluğu (NKB) kapsamında değerlendirilen bu kişiler, sürekli övgü ister, manipülatif davranabilir ve eleştiriye aşırı tepki gösterirler. Narsist Kişiliğin Temel Özellikleri:
* Aşırı Kendi Önem Duygusu: Başarılarını abartır ve kendilerini özel/üstün görürler.
* Empati Eksikliği: Başkalarının duygularını anlama veya önemsemede zorlanırlar.
* Sürekli Onay Arayışı: Çevresinden sürekli övgü ve hayranlık beklerler.
*Manipülatif Davranışlar: İlişkilerde kendi çıkarlarını öne çıkarır ve karşı tarafı kontrol etmeye çalışırlar.
*Hataları Kabul Etmeme: Kusursuz olduklarına inanırlar ve eleştirildiklerinde savunmaya geçerler.
*Kıskançlık: Başkalarının başarılarını kıskanır veya başkalarının kendilerini kıskandığını düşünürler.
Türk hekim, psikiyatr ve nöropsikolog Prof. Dr. Nevzat Tarhan (1952) der ki; “narsist paradigma: Başkasını kendisine benzetmek isteyen kişi, kendisi gibi olmayandan rahatsız olur.”
“Narsist paradigma”, bireyin dünyayı, ilişkilerini ve kendini temelde üstünlük, hayranlık beklentisi, empati eksikliği ve sürekli bir haklılık duygusu çerçevesinde algılayıp yönettiği bir zihniyet kalıbını veya davranış örüntüsünü ifade eder. Bu kavram, narsisistik kişilik özelliklerinin sadece anlık bir davranış değil, kişinin hayatının geneline yayılan bir “bakış açısı” (paradigma) haline gelmesini tanımlar.
Narsist Paradigmanın Temel Özellikleri:
* Büyüklenmeci Benlik (Grandiosity): Birey, kendisini diğer insanlardan daha özel, önemli ve üstün görür.
* Empati Eksikliği: Başkalarının duygularını, ihtiyaçlarını veya bakış açılarını anlama ve önemseme kapasitesinde ciddi düşüklük vardır.
* Sürekli Hayranlık İhtiyacı: Çevresindekilerden sürekli övgü, takdir ve onay bekler.
* Manipülatif Davranışlar: Kendi çıkarları için başkalarını kullanma veya duygusal manipülasyon uygulama eğilimi yüksektir.
* Kırılgan Özgüven: Dışarıdan çok güçlü görünseler de, eleştiriye karşı aşırı hassastırlar ve eleştirildiklerinde savunmaya geçerler.
* Hak Etme Duygusu: Özel muamele görmeyi ve kuralların kendisi için geçerli olmadığını düşünürler. Narsist Paradigma Nasıl İşler?Bu zihniyet yapısına sahip kişiler, olayları “ya en üstünüm ya da değersizim” ikilemiyle değerlendirir. Sosyal ilişkilerde, iş hayatında veya ikili ilişkilerde kendi yansımalarını ( Narcissus mitolojisindeki gibi) görürler ve çevrelerindeki insanları bu yansımayı besleyen araçlar olarak görme eğilimindedirler. Klinik Bağlam:Bu paradigma yoğun ve işlevselliği bozacak düzeyde olduğunda, psikolojide Narsisistik Kişilik Bozukluğu (NPD) olarak adlandırılan küme B kişilik bozuklukları arasında yer alır. Ancak her narsist paradigma sergileyen kişi klinik bir tanı olmayabilir. Kısaca narsist paradigma, kişinin dünyayı “ben merkezli” ve “ötekileri değersizleştiren/kullanan” bir filtre ile görmesidir.
Şemsettin ÖZKAN
19.07.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı