(Toplumsal İlişkiler 3114)
وَاِذَا قٖيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَٓا اَلْفَيْنَا عَلَيْهِ اٰبَٓاءَنَاۜ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَٓاؤُ۬هُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْـًٔا وَلَا يَهْتَدُونَ
“Ne zaman o kimselere (gerici, gelenekçi ve taklitçi cahillere:
“Gelin) Allah’ın indirdiğine (akli ve nakli delillere, insani ve İslami değerlere) uyun” denilse, onlar: “Hayır, biz atalarımızı izinde ve üzerinde bulduğumuz şeye (yerleşik geleneklere ve geçmişten kalan göreneklere) uyarız” derler. (Peki) Ya ataları (ve örnek aldıkları eski toplulukları ve tarihi tabuları); akılları gerçeğe ermeyen ve doğru istikameti de bulup bilemeyen kimseler idiyse? (Hâlâ mı körü körüne onların peşinden gidecek ve köhnemiş bir geçmiş hevesiyle, gerçeklere direnecekler?)” (Bakara/170)
Alman filolog, filozof, kültür eleştirmeni, şair ve besteci Friedrich Wilhelm Nietzsche; (1844-1900) “körlüğün en tehlikeli şekli, bakış açınızın, tek gerçeklik olduğuna inanmaktır” derken yine önyargılarımızı yerden yere vurur. Körlük olarak niteler at gözlüğü takıp hiçbir şeyi doğru dürüst değerlendiremememizi.
Bu söz, kişinin kendi doğrularını mutlak tek gerçek sanmasının en büyük entelektüel ve ruhsal körlük olduğunu vurgular. Bağnazlığı, dogmatik düşünceyi ve empati yoksunluğunu eleştirir; farklı bakış açılarına kapalı olmanın gelişimi engelleyen en tehlikeli cehalet hali olduğunu belirtir. Sözün Anlam ve İçeriği:
* Dogmatizm ve Bağnazlık: Sadece kendi doğrularına inanan, başkalarının fikirlerini reddeden insan, zihinsel bir zindandadır.
* Empati ve Perspektif: Dünyayı sadece kendi penceresinden görmenin tehlikelerine dikkat çeker. Oysa gerçeklik, çok boyutlu ve perspektifseldir.
* Gelişim Engeli: Kendi bakış açısını “tek” doğru saymak, öğrenmeyi, değişimi ve gelişimi durdurur. Örnek Kullanım Alanları:
* İnsan ilişkilerinde inatçılık ve empati yoksunluğu durumlarında.
* Farklı kültürlere veya fikirlere karşı hoşgörüsüzlük sergilendiğinde.
* Bir tartışmada “benim dediğim doğru” diyerek başka fikirleri dinlememek. Benzer Anlamlı (Eş Anlamlı) İfadeler:
* “Kendi doğrunun esiri olmak.”
* “At gözlüğüyle dünyaya bakmak.”
* “Bağnazlık, aklın körlüğüdür.”
* “Herkesi kendi gibi düşünmeye zorlamak.”
Özetle, bu söz bizi açık fikirli olmaya, “tek doğru” olmadığını anlamaya ve başkalarının bakış açılarına değer vermeye davet eder. Kendi doğrusunun esiri olmadan meselelere başka pencerelerden bakmayı öğreten bu söz, bağnazlıktan, fanatiklikten, taassuptan, doğmatik düşünceden, empati yoksunluğundan bir an evvel kurtulmamız gerektiği mesajını verir.
Şemsettin ÖZKAN
18.07.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı