(Toplumsal İlişkiler 3174)
يُرٖيدُ اللّٰهُ اَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْاِنْسَانُ ضَعٖيفًا
“Allah yükünüzü hafifletmek ister; çünkü insan zayıf yaratılmıştır.” (Nisa/28)
Oğuz Atay der ki; “Bazılarımız şiirlere tutunuyor, Bazılarımız şarkılara, filmlere, kitaplara… Sanırım artık insan tutunamıyor insana.”
Oğuz Atay’ın eserlerindeki yabancılaşma temasını özetleyen bu söz, insanların birbirine olan güvenini kaybettiği ve çareyi sanatta aradığı dönemi ifade eder. Bu durum, Kur’an-ı Kerim’de insanın yaratılış gayesi, fıtratı ve dünyadaki yalnızlığı ile doğrudan bağlantılı ayetlerde karşılık bulur.
*Yaratılış Gayesi ve Güvenin Kaynağıİnsanın insana tutunamaması, insanın yaratıcısı olan Allah’a bağlanma ve O’nun ipine tutunma ihtiyacını unutmasından kaynaklanır.
- Bakara Suresi 256. Ayet: “Dinde zorlama yoktur. Doğruluk sapıklıktan seçilip belli olmuştur. Kim tağutu inkar edip Allah’a inanırsa, şüphesiz o, kopmayan sağlam bir kulba (urvetü’l-vüska) yapışmıştır. Allah işitendir, bilendir.”
- Ayetin Mesajı: İnsanın insana tutunma çabası dünyevi ve geçicidir. Asıl kopmayacak ve insanı düşmekten kurtaracak olan, Allah’a olan derin inançtır.
* Fıtratın Hakikati ve Manevi Yalnızlıkİnsan ruhunun sanatla (şiir, film vb.) yatışmaya çalışması, yaratılışındaki ilahi boşluğu dünyevi nesnelerle doldurma çabasını gösterir.
- Kaf Suresi 16. Ayet: “Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne fısıldadığını biliriz. Biz ona şah damarından daha yakınız.”
- Ayetin Mesajı: İnsan ne kadar yalnız hissederse hissetsin, Allah her zaman onun yanındadır. İnsanın insana tutunamamasının çaresi, şah damarından daha yakın olan Yaratıcıya yönelmektir.
* Dünya Hayatının Geçiciliği ve Aldatıcı ÖzelliğiSanat ve eserler insanın ruhunu beslerken; birbirini yarı yolda bırakan insanlar ve dünyanın fani yapısı, insanı sürekli arayışa iter.
- Hadid Suresi 20. Ayet: “Bilin ki dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve mal ve evlat çoğaltma yarışından ibarettir…”
- Ayetin Mesajı: İnsanların birbirine olan bağları ve dünyevi hırslar geçicidir. Kalıcı olan, Allah’ın rızasını kazanmak ve ahiret için hazırlık yapmaktır.
* İnsanın Yaratılışındaki Zayıflık ve Hakiki Dostlukİnsanın insana tutunamamasının en büyük sebebi, nefsi çıkarlar ve insanın kendi zayıf yaratılışıdır. Kur’an, insanın yaratılışı gereği zayıf olduğunu ve hakiki dostluğun ancak Allah ve O’nun yolundan gidenlerle kurulabileceğini vurgular.
- Nisa Suresi 28. Ayet: “Allah, sizden (yükünüzü) hafifletmek ister. Çünkü insan zayıf yaratılmıştır.”
- Ayetin Mesajı: İnsanın insana tutunamaması, aslında insanın kendi fıtri zayıflığının doğal bir sonucudur.
Oğuz Atay’ın eserlerindeki yabancılaşma ve modern insanın yalnızlık temasını özetler. İnsanın insana olan güveninin zedelenmesi ve sanata/edebiyata sığınması, Kuran-ı Kerim’de insanın yaratılışı, acizliği ve Allah’ın ipine/sözüne tutunma gerekliliği bağlamında ele alınır. Konuyla ilgili diğer öne çıkan mesajlar ve ayetler de vardır:
- Sadece İnsana Değil, Yaratıcıya Sığınmak: İnsanın insandan kopuşu ve sığınma ihtiyacı, kalplerin ancak Allah’ın anılmasıyla huzur bulacağını vurgulayan Ra’d Suresi 28. Ayet ile açıklanır: “Bunlar, iman edenler ve kalpleri Allah’ı zikretmekle huzura kavuşanlardır. Bilesiniz ki, kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”
- İnsanın insana tutunamayışı aslında ruhun aradığı mutlak ve kusursuz sevgiyi, adaleti ve desteği sadece fani olanda değil, baki olan ilahi sözde bulma arayışının bir yansıması olarak da yorumlanabilir.
- Bu söz, modern çağda insanın insana olan güveninin sarsılmasını ve yaşanan yalnızlığı ifade eder. İkili ilişkilerdeki samimiyetsizlik ve çıkarcılık insanları yorduğu için; bireyler huzuru, anlaşılma hissini ve duygusal tatmini gerçek kişilerin yerine sanatın ve edebiyatın kucaklayıcı dünyasında aramaktadır.
- Edebiyat çevrelerinde genellikle Oğuz Atay’ın kaleminden çıktığına inanılan veya onun eserlerindeki “Tutunamayanlar” ruhunu yansıtan bu cümle, şu derin anlamları barındırır:
- Güven kaybı: İnsanların birbirini anlamaktan uzaklaşması, çıkarların dostlukların önüne geçmesi.
- Yapaylık: Sosyal ilişkilerdeki samimiyetsizlik ve yüzeysellik.
- Sığınak Arayışı: Şiirlerin, şarkıların ve kitapların yargılamadan, koşulsuz bir şekilde insana anlaşılmışlık hissi vermesi.
Şemsettin ÖZKAN
16.09.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı