(Toplumsal İlişkiler 3175)
اُتْلُ مَٓا اُو۫حِيَ اِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَاَقِمِ الصَّلٰوةَ اِنَّ الصَّلٰوةَ تَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَٓاءِ وَالْمُنْكَرِؕ وَلَذِكْرُ اللّٰهِ اَكْبَرُ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
“Sana vahyedilen kitaptan bölüm bölüm oku,ilgili ayetlerini uygula. Namazı erkanına, şartlarına, vaktine riayet ederek âşikâre kıl. Namaz, ilahi ilmin-hikmetin gereği, meşru olmayan şehevî fiilerden, gayri meşru ilişkilerden, zinadan, haddi aşmaktan, cimrilikten, ahlâksızlıktan ve şeriatın suç saydığı, haram kıldığı, kamu vicdanının tasvip etmediği, mü’minlerin icrasında hayır görmediği şeylerden bunların savunuculuğunu, sözcülüğünü yapmaktan insanı alıkoyar. Allah’ı zikir, namaz, Allah’ın övünç kaynağı kelamını okumak, şeraitini uygulamak, Allah’ın dinini tebliğ elbette en önemli kulluk görevi, en büyük ibadettir. Allah’ın kullarına lütfuyla ilgisi ise en büyük mazhariyettir. Allah fuhuşa giden yollar icat ettiğinizi, kurallarıyla oynayarak şeriata aykırı suç ve günah işlemeye devam ettiğinizi biliyor.” (Ankebut/45)
Ali Şeriati’nin; “bilinçsizlik, marazi bir din anlayışına sebep oldu. Netice namaz kılıp, yalan söyleyen, oruç tutup, haram yiyen nesiller türedi” sözü bana üstad Necip Fazıl’ın; gençliğe;“siz Müslümanlığınızı ceketinizin astarında unutmuş marka Müslümanlarısınız” hitabını hatırlattı.
Bu söz, şekilsel olarak ibadet edip ahlaki ve insani değerleri (doğruluk, adalet, kul hakkı) göz ardı eden zihniyeti eleştirmektedir. Kur’an-ı Kerim’de, şekilsel ibadetin ancak ahlakla bütünleştiğinde bir anlam ifade ettiği vurgulanır. Bu yaklaşımı destekleyen temel ayetler şunlardır:
- İbadetin Ahlaka Dönüşmesi: Ankebût Suresi 45. ayette, “Şüphesiz namaz, insanı hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar.” denilerek ibadetlerin kişiyi ahlaklı kılma amacına dikkat çekilir.
- Şekilcilik ve Gösteriş: Mâûn Suresi 4-6. ayetlerde, “Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki, onlar namazlarını ciddiye almazlar (gaflet içindedirler). Onlar gösteriş yaparlar.” uyarısıyla, bilincin ve samimiyetin olmadığı ibadetler eleştirilir.
- Takva ve İyilik: Bakara Suresi 177. ayette, gerçek iyiliğin sadece yüzü doğuya veya batıya çevirmek (şekilsel ritüel) olmadığı; Allah’a, ahirete inanmanın yanı sıra yetimlere, yoksullara yardım edip, sözünde durmakla tamamlanacağı vurgulanır.
- Amellerin Boşa Gitmesi: Hucurât Suresi 14 ve 15. ayetlerde, imanın kalbe yerleşmediği durumlarda yapılan şekilsel amellerin (İslam’a girdik demelerinin) Allah katında tam bir değer bulamayabileceği ifade edilir.
İranlı sosyolog Ali Şeriati’ye atfedilen bu söz, dinin özünden ve ahlaki temelinden koparılarak şekilsel (ritüel) bir forma indirgenmesini eleştirir. Söz, ibadetlerin şeklen yerine getirilmesine rağmen ahlaki yozlaşmanın devam ettiği toplumsal bir çelişkiyi vurgular:
- Bilinçsizlik: Dinin ne anlama geldiğini, insanı kötülükten alıkoyma amacını ve ahlaki öğretilerini kavramadan, sadece geleneksel olarak uygulanmasını ifade eder.
- Marazi (Hastalıklı) Din Anlayışı: Dini; hayatı güzelleştiren, adalet ve dürüstlük getiren bir değerler bütünü olarak değil, yalnızca belirli ritüelleri yerine getirip vicdan rahatlatma aracı olarak gören çarpık bir zihniyettir.
- Şekilcilik ve Ahlak Ayrımı: Namaz kılmak veya oruç tutmak gibi ibadetlerin özü, kişiyi kötülükten uzaklaştırmak ve iyi bir insan yapmaktır. Bu değerlerin içselleştirilemediği durumlarda, kişi ibadetlerini yaparken aynı zamanda kul hakkı yiyebilir, yalan söyleyebilir veya harama el uzatabilir. Bu durum, ibadet ile ahlakın birbirinden koptuğunun en büyük kanıtı olarak kabul edilir.
- Dini ruhundan yakalayamayan toplumlarda ibadet ve ahlak ayrımı yapılması ritüellerinin de içselleştirilemediği sonucuna götürüyor bizi. Dinin güzel ahlaktan ibaret olduğu asla unutulmamalı.
Şemsettin ÖZKAN
17.09.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı