(Toplumsal İlişkiler 3032)
يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُٓوا اِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَاناً وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظٖيمِ
“Ey iman edenler! Eğer Allah’a karşı gelmekten sakınırsanız; O, size iyiyi kötüden ayırt edecek bir anlayış verir ve sizin kötülüklerinizi örter, sizi bağışlar. Allah, büyük lütuf sahibidir.” (Enfal/29)
Böyle şey mi olur demeyin, iyiyi kötüden ayıramayan birbirine karıştıran çok kişi var aramızda. Bir şeylere, zanna inandırılmış daha doğrusu kandırılmış insanların, bu mümeyyiz sıfatı ortadan kalkmış durumda.
İnsanın söz ve davranışlarının sebep ve sonuçlarını fark edebilme, idrak edebilme ve bu idrake uygun biçimde iradesini kullanabilme gücünü kullanabilmesi onun reşit olduğunun da göstergesidir. Sokrates bu sorumlu davranış biçimini bilgelik olarak görür ve der ki; “en büyük bilgelik,iyi’yi kötü’den ayırmaktır.”
Akıl, insanı diğer canlılardan ayıran ve onu sorumlu kılan temyiz gücü, düşünme ve anlama melekesi değil midir? Hüküm ve kararlarında insan, doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden, aklıyla ayırır. Sağduyu da diyebileceğimiz, bu iyi kötü ayırımı yapan kabiliyetimiz, aklın bilgi edinme alanları veya akılla elde edilen bilgiler manasında kullanılan bir terim olarak karşımıza çıkar.
Veysel Şimşek “İyiyi Kötüden Ayırmak Zor mu?” şiirinde şöyle seslenir:
Sana derim sana hey tuzu kuru,
Önce adam ol adam gibi yoluna yürü,
Omuzlar üstügür kötünün yeri,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Diyelim kötüye sen bir namertsin,
Geldin bu aleme dert oğlu dertsin,
İsterse yalakçısı suçunu örtsün,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Kötüler haindir hain kötüdür,
Yalakçı şakşakçı onun itidir,
İyler hoş kötüler kaba katıdır,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Kötüler el üstünde gezer iyi şutlanır,
Şakçılar kötülerden otlanır,
Nasıl vicdan nasıl gönül katlanır,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Varsa malın çal başına hava ne,
Dünya kime kalmış deli divane,
Yalakçı denir hain zengini övene,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Yılan olan her yerde de yılandır,
Dediklerim iki ayaklı olandır,
Veysel dünya kime kalmış yalandır,
İyiyi kötüden ayırmak zor mu?
Evet bugünün insanı için aklına mukayyet olanlarının sayısı her geçen gün düşüyor desem herhalde yalan olmaz. Aklını kullanan sağduyulu insanlar azalıyor. Bilge insan modelleri artık yok. Hele hele irfan sahibi, hikmet sahibi insanlar şimdilerde nerelerdedir kim bilir?
Şemsettin ÖZKAN
27.04.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-islamansiklopedisi
5-antoloji.com