(Toplumsal İlişkiler 2033)
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلٰى شَاكِلَتِهٖ فَرَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ اَهْدٰى سَبٖيلاً
“(Ey Peygamber!)De ki: “Herkes eğilimine göre [şâkiletihi]* davranır. Rabbiniz kimin en doğru yolda olduğunu daha iyi bilir.” (İsra/84)
Ayette geçen “şakiletihi” ibaresi aslında insan psikolojisi ile ilgilidir. İsmail Yakıt buna şöyle bir açıklama yapmış:“Şâkile” insanın zaaf ve meziyetleriyle iç dünyasının aldığı şekildir. İnsanın alışkanlıklarla kazandığı karakterini ve eğilimini gösterir. İnsanlar da bu eğilim veya karakter doğrultusunda davranış gösterir, hareket eder. Duvarcı ustalarının kullandığı şâkül/çekül kelimesi de buradan gelir. Duvarın doğruluğunu ve eğriliğini ölçen bir alettir.
Onca araştırmama rağmen kime ait olduğunu bulamadığım bir sözde; “tutunacak bir dal arayan insan, ağacın “kendisi” olduğunu yıllar sonra anlar” denilmesi yukarıda geçen ayetle birebir örtüşüyor. Zira her insanın mizaç, karakter ve meşrebi farklılıklar arz ediyor. Kimsenin şakilesi birbirini tutmuyor. Böyle olunca da herkes kendi yaptıklarına bakması lazım.
İnsanın asıl yapması gereken yolculuk da kendi içine katetmesi gereken seferdir. Nietzsche der ki; “kendine en ağır yükü aradın bulduğun kendindi.” İnsana ağır gelen kendisidir, başkası değil. İnsan ne çekerse aslında kendisinden çeker. Ne yaparsa yapsın baş sorumlu kendisidir.
Bu yüzden insan kendini iyi tanımalıdır. Nasıl söyleyeyim? Bakmayı öğrenmeli insan. Başkalarının kalbine daha derinlemesine bakmayı. Bu insanların derinliğidir. İnsanın derinliği de olsa olsa onun kalbidir. Kalpten insanı yakalayabilmek için dünyanın en uzun yolculuğuna insanın hazır olması lazım. Zaten en uzun yol insanın içi değil mi?
Hz. Mevlana; “içindeki aydınlığa yürümenin yolu, yollara düşmektir” derken, insanın her daim kendi nefsiyle baş başa kaldığını, bir an evvel içindeki seyrü seferi sülukunu, hayra tebdil edecek şekilde tamamlaması gerektiğini anlatmaya çalışır. Çünkü insanın kendinden başka tutunacak bir dalı yoktur. İnsan için ancak kendi çalıştığının karşılığı vardır. Boşuna ondan bundan torpil aramasına, kayrılmayı beklemesine, pofpoflanmasına gerek yoktur.
Şemsettin ÖZKAN
19.01.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-suskunduvar.com