(Toplumsal İlişkiler 3069)
وَلَا تَمْشِ فِي الْاَرْضِ مَرَحاً اِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْاَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً
“Yeryüzünde böbürlenerek (gücüne, güzelliğine, servetine, etiket ve rütbene ve çevrene güvenip kibirlenerek) yürüme!.. Çünkü sen (ağırlık ve azametinle) ne yeri yarabilir, ne de dağlarla ululuk yarışına girişebilirsin.” (İsra/37)
Kibir… Yani böbürlenmek, havalanmak, insanlara tepeden bakmak, büyüklenmek yüce Rabbimizin en sevmediği kötü davranışların başında geliyor. Asla kibirlenenleri sevmez.
Hz. Mevlana’nın;”Oduna esans dökmüşler,kendini gül sanmış” sözü, özünde değersiz veya niteliksiz olan birinin, sonradan kazandığı geçici süsler, makam veya iltifatlar sayesinde kendini çok değerli, asil ve üstün görmesi durumunu anlatan bir metaforudur. Kişinin asıl kimliğini unutup, dış görünüşe aldanarak kibre kapılmasını eleştirir.
Sözün Temel Anlamı ve İçeriği
* Odun: Niteliksiz, kaba, eğitimsiz veya karakterce zayıf insanı temsil eder.
* Esans: Geçici güzellik, yapay koku, mevki, makam, zenginlik veya başkalarının övgüsüdür.
* Gül: Asalet, zarafet ve gerçek değerin sembolüdür.
* Anlamı: Gerçekte niteliksiz olan birine sonradan güzel özellikler yüklendiğinde, o kişinin değiştiğini sanıp kibirlenmesini; ancak esans uçtuğunda geriye yine “odun”un kalacağını vurgular.
Bu söz genellikle, sonradan görme, makamla değişen veya aslına bakmadan kendini yüksek gören kişilere yönelik bir uyarı veya yergi olarak kullanılır. (ekşi sözlük)
Katade b. Numan (k.s) der ki; “servet, güzellik ve ilim gibi nimetler kendisine verilip de tevazu etmesini bilmeyenlerin bu varlıkları kıyamet günü kendilerine vebaldir.”
Hz. Mevlana; “kendini büyük görme! Bugün ayağının altında biten ot, yarın mezarının üstünde bitecek” derken, kibirli davranış sergileyenleri; “yapmayın, etmeyin” diye adeta uyarır. Aslında kimseye gururla bakılmamalı, zira herkes kendine göre görkemli değil midir?
Küçük olanları ne diye hor görürsün? Nihayetinde dağlar da, çakıllardan teşekkül etmedi mi? “Kibir ve gururla tahsil olunan ilimde kurtuluş olmadığını” söyler, İmam Şafi hazretleri. Zira ilim önce kendini bilme işidir. Kibre kapılan bir ilim adamı kendinin çok şey bildiğini zanneder. Halbuki katedeceği daha çok mesafeler vardır. İlmin başı la edri, yani “ben birşey bilmi- yorum” şuuruna ermektir.
Şemsettin ÖZKAN
03.06.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-suskunduvar.com