(Toplumsal İlişkiler 3168)
يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا كُونُوا قَوَّامٖينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَٓاءَ لِلّٰهِ وَلَوْ عَلٰٓى اَنْفُسِكُمْ اَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبٖينَ اِنْ يَكُنْ غَنِيًّا اَوْ فَقٖيرًا فَاللّٰهُ اَوْلٰى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوٰٓى اَنْ تَعْدِلُوا وَاِنْ تَلْوُٓ۫ا اَوْ تُعْرِضُوا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبٖيرًا
“Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve en yakınlarınızın aleyhine de olsa, Allah için şahitlik yaparak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun. (Şahitlik ettikleriniz) zengin veya fakir de olsalar (adaletten ayrılmayın). Çünkü Allah ikisine de daha yakındır. (Onları sizden çok kayırır.) Öyle ise adaleti yerine getirmede nefsinize uymayın. Eğer (şahitlik ederken gerçeği) çarpıtırsanız veya (şahitlikten) çekinirseniz (bilin ki) şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” (Nisa/135)
Che Guevara’nın; “yanlışın yanlış olduğunu söyleyemiyorsanız, köleliğin son aşamasındasınız demektir” sözü; eleştirel düşünceyi, adaleti ve gerçeği savunma cesaretini vurgular. Kur’an-ı Kerim, zulme sessiz kalınmamasını, hakikatin gizlenmemesini ve güce boyun eğilmeden adaletin her koşulda haykırılmasını öğütler.Bu bağlamda öne çıkan temel ayetler şunlardır:
- Nisâ Suresi, 135. Ayet: Hakikatin ve adaletin kendi aleyhinize olsa bile söylenmesini emreder: “Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve akrabalarınızın aleyhine de olsa, Allah için şahitlik yaparak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun…”
- Mâide Suresi, 8. Ayet: Haksızlığa karşı çıkarken duygusal davranmamayı ve tarafsızlığı öğütler: “Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan ve adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz öfke, sakın sizi adaletsiz davranmaya sevketmesin!”
- Bakara Suresi, 42. Ayet: Doğru ile yanlışı bilerek karıştırmayı ve gerçekleri gizlemeyi kınar: “Hakkı bâtıl ile (doğruyu yanlış ile) örtmeyin ve bile bile hakkı gizlemeyin.”
- En’âm Suresi, 152. Ayet: Yakınların aleyhine olsa bile adaletten ve doğruluktan sapmamayı vurgular: “Söylediğiniz zaman -yakınınız dahi olsa- adaletli olun…”
Bu ayetler, haksızlığa karşı susmanın zihinsel ve ruhsal bir esaret olduğunu, özgür iradenin ancak yanlış karşısında “yanlış” diyebilme cesaretiyle korunabileceğini beyan eder. Doğruyu söylemek; hem İslami bir sorumluluk hem de kula kulluktan kurtulmanın temel şartlarından biri olarak kabul edilir.
Che Guevara’ya atfedilen bu söz; bir toplumda veya sistemde adaletsizliklere, yalanlara ya da bariz hatalara karşı insanların korku, çıkar veya sindirilmişlik nedeniyle ses çıkaramayacak hale gelmesini ifade eder. İtiraz etme yeteneğinin kaybedilmesi, zihinsel teslimiyetin ve köleliğin ulaşılabilecek en son, en kalıcı noktasını simgeler.
Sözün derinlemesine analizi şu yapı taşlarına dayanır:
- Sorgulama Yetisinin Yok Edilmesi: Bir yanlışa yanlış diyebilmek, olayları akıl süzgecinden geçirmeyi gerektirir. Bunu yapamamak, bireyin kendi doğrularından şüphe etmesine veya yanlışları normal kabul etmesine yol açar.
- Korku ve İtaat Kültürü: İnsanların sustuğu nokta genellikle bir şeyleri kaybetmekten (iş, statü, güvenlik) korktuğu veya cezalandırılmaktan çekindiği andır. Bu durum, fiziksel zincirlerden çok daha güçlü psikolojik bağlar yaratır.
- Rızanın Üretilmesi: İtiraz etmeyen birey, zamanla o yanlış sistemin bir parçası, hatta onaylayıcısı haline gelir. Rıza gösteren köle, artık efendisini değil, mevcut düzeni kendi isteğiyle korur.
Özetle bu ifade, en tehlikeli esaretin zincire vurulmak değil, düşünmekten ve düşünceyi ifade etmekten vazgeçmek olduğuna dikkat çeken sosyolojik bir uyarıdır.
Şemsettin ÖZKAN
10.09.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı