(Toplumsal İlişkiler 3013)
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلٰى شَاكِلَتِهٖ فَرَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ اَهْدٰى سَبٖيلاً
“De ki: “Herkes kendi şâkilesine (fıtrat halini almış karakter ve tıynetine göre bir düşünce ve) davranış ortaya koyacak (kendi mizaç ve meşrebine göre bir iş yapacak)tır. Bu durumda, kimin haklı ve hayırlı bir yol tuttuğunu en iyi bilen Rabbiniz Teâlâ’dır.” (İsra/84)
Felsefi görüşü pratiklik, faydalılık ve verimlilik esasına dayanan Pragmatizmin kurucusu ABD’li psikolog ve filozof William James; (1842-1910) “eğer birinin ruhunu görmek istiyorsan, ona hayallerini sor” derken, insanı konuşturarak dilinin altında ne olduğunun ortaya koyulabileceğini anlatır.
Tabi konuşturabilmek için, bazı şeyleri anlamadığı, bu hususta neler düşündüğünü sorarak hayallerini öğrenmeye çalışabiliriz. Şunu unutmamak gerekir ki, Hz. Mevlana’nın dediği gibi; “insan, dilinin altında gizlidir. Şu dil can kapısının perdesidir. Bir rüzgar perdeyi kaldırınca, içerisi bize görünür.”
Hz. Mevlana kalpleri denizlere, dilleri de o denizin kıyılarına benzetir ve şöyle der; “kalp deniz, dil kıyıdır. Denizde ne varsa kıyıya o vurur.” Gerçekten de, bir insanın içinden geçenleri öğrenmenin en kestirme yolu, onu biraz olsun konuşturmaktır. Denizde ne varsa kıyıya o vuracaktır çünkü.
Az buçuk ne düşündüğünü gayri ihtiyari de olsa söyleyecektir. İnsan konuşurken, ağzından çıkan sözleri, önce onun kalp ve akıl süzgecinden geçer. Konuştuğu şeylerin kalbinden geçenlerden bağımsız olduğu düşünülemez. Bu yüzden insan, kalbinde neyi hissediyorsa, aklından neyi geçiriyorsa, ona göre bir şekilde konuşur.
Hz. Mevlana; “kalbi kirli olanın dili hep kötü söyler” derken de, aynı şeye dikkat çeker. Gönülde ne biriktirdiğin çok önemli. Güzel şeyler biriktirirsen dilinle güzel sözler sarf edeceksin demektir bu. Kötülük, nifak, hasetlik, fesatlık biriktirmişsen, o kalbinle bu seferde, dil destinden kötülük sızdıracaksın demektir bu. Her şey senin gönlünde bitiyor. Her ne varsa sendedir. İyilik de kötülükte senin kalbinden saçılıyor dilinle şu âleme.
Bu yüzden kalp sağlığımıza azami değer vermeliyiz. Kalp sağlığı kalbi temiz tutmakla olur. Kalp temiz olmazsa insanın temiz olmasından söz etmesinin bir anlamı olmaz. Kalp temiz olacak ki, onun temizliği dile ve davranışlara da sirayet edecek. Bir insanın ruhunu okumak istiyorsan, neleri hayal ettiğini sor ona.
Şemsettin ÖZKAN
09.04.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-suskunduvar.com