(Toplumsal İlişkiler 3200)
وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ اِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ اَبِاللّٰهِ وَاٰيَاتِهٖ وَرَسُولِهٖ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُ۫نَ
لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ اٖيمَانِكُمْ اِنْ نَعْفُ عَنْ طَٓائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَٓائِفَةً بِاَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمٖينَ
“Yemin olsun ki; (Allah’tan zafer umanları ve bu yolda çaba harcayanları hayalcilikle suçlayanlara) eğer onlara (bu laçka ve laubali tavırlara niçin girdiklerini) sorduğunda ise: “Gerçekten biz sadece öyle lafa dalmış şakalaşıyorduk” diyerek (cevap verirler). De ki: “Siz Allah ile, O’nun ayetleriyle ve O’nun Peygamberiyle mi alay ediyorsunuz? (Çünkü zaferi va’ad eden Cenab-ı Hakk’tır.)”
“(Ey münafıklar, boşuna) Özür belirtip durmayınız. (Çünkü) Siz, imanınızdan sonra (bazı konularda) kesinlikle inkâra saptınız. (Hakk davadan ve hayırlı topluluktan ayrıldınız.) Sizden (pişman olup Hakka dönen) bir kesimi bağışlasak da, bir kısmınızı ise gerçekten suçlu-günahkâr olmaları nedeniyle azaplandıracağız.” (Tevbe/65-66)
İrlandalı yazar ve düşünür G. Bernard Shaw; (1856-1950) “zekası kıt olanların mizah anlayışı da kaba ve saldırgandır” derken, kaba saba konuşma, agresif mizah tarzıyla zekanın eksikliğiyle bir bağlantı kurar.
Kuran-ı Kerim’de de alay etme, kaba söz ve saldırgan mizah anlayışı, akıl ve irfan eksikliği (cahillik) ile ilişkilendirilerek doğrudan yasaklanmıştır.
Alay Etme ve Kötü Lakap
- Hucurât Suresi, 11. Ayet: Bir topluluğun diğeriyle alay etmesini, birbirini aşağılayıp kötü lakaplar takmasını yasaklar; bunu yapanların zalim olduğunu belirtir:
- “Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da diğer kadınları alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Birbirinizi karalamayın, birbirinizi (kötü) lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü bir namdır! Kim de tövbe etmezse, işte onlar zâlimlerin ta kendileridir.”
- Kaba Söz ve Çirkin Davranış
- Nisâ Suresi, 148. Ayet: Allah’ın, haksızlığa uğrayanlar dışında, kötü ve kaba sözün alenen söylenmesini sevmediğini bildirir: “Allah, zulme uğrayanın dile getirmesi dışında, çirkin sözün açıklanmasını sevmez. Şüphesiz Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.”
- Akılsızlık ve Mizah (Alaya Alma)
- Tevbe Suresi, 65-66. Ayetler: Dinî değerlerle alay edip ardından “Biz sadece şaka yapıyorduk” diyenlere karşı, bunun bir mazeret olamayacağı ve bu tavrın bir cehalet göstergesi olduğu vurgulanır:
“Şayet kendilerine (niçin alay ettiklerini) sorsan, “Biz sadece lâfa dalmıştık ve aramızda eğleniyorduk”, derler. De ki: “Allah’la, O’nun ayetleriyle ve peygamberiyle mi eğleniyordunuz?”
“Boşuna özür dilemeyin! Çünkü siz, (sözde) iman ettikten sonra küfrünüzü açığa vurdunuz. İçinizden (tövbe eden) bir zümreyi affetsek bile, suçlarında ısrar etmeleri sebebiyle, diğer bir zümreye azap edeceğiz.”
Bu söz, düşünce ve zeka yetersizliğinin insan ilişkilerinde incelik ve empatiyi engellediğini vurgular. Bilimsel kara mizah ve zeka araştırması da benzer şekilde, daha zeki ve eğitimli bireylerin saldırgan tavırlardan uzak, ince ve düşündürücü mizahı tercih ettiğini gösterir.
Zeka ve Mizah İlişkisi
- *İnce Zeka: Olayları çok yönlü kavramayı ve empati kurmayı gerektirir.
- Kaba Mizah: Başkalarını aşağılamayı ve zorbalığı eğlence sanır.
- Saldırganlık: Zihinsel kapasite yetersizliği empatiyi sınırlar ve güldürme adına başkasına zarar vermeyi seçer.
- Neden Kaba ve Saldırgan Olur?
- Düşünce tembelliği: Derin ve anlamlı bir espri üretmek akıl ve birikim ister.
- Kolaycı yaklaşım: Hakaret etmek veya alay etmek zihinsel çaba gerektirmez.
- Empati yoksunluğu: Karşısındakinin duygusunu anlamayan zihin, saldırganlığı komik bulur.
Şemsettin ÖZKAN
12.10.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-Al Bakışı