(Toplumsal İlişkiler 3184)
قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا “Her kim [benliğini] arındırırsa, kesinlikle mutluluğa erişecektir.”
وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا “onu [karanlığa] gömen ise hüsrandadır.” (Şems/9-10)
Avusturyalı romancı, oyun yazarı ve biyografi ustası Stefan Zweig (1881-1942) “Satranç” adlı kitabının sonlarında şöyle bir cümle kurar; “tam pes etmek üzere olduğum bir gecede, kafamın içinde verdiğim savaşı, zor da olsa, kazandım. O gecenin sabahına ben çıktım, ama içimdeki kimseyi sağ bırakmadım.”
Bu söz, kişinin kendi içindeki korkulara, pişmanlıklara ve karanlığa karşı verdiği çetin psikolojik mücadeleyi anlatır. Bu derin içsel hesaplaşma ve yenilenme sürecini İslam’ın nefis terbiyesi, sabır ve tevekkül temalarıyla ilişkilendirebiliriz. Bu süreci yansıtan ayetler ve ilgili anlamları şöyledir:
- Sözdeki İç Hesaplaşma ve Sabır: “İçimdeki kimseyi sağ bırakmadım” ifadesi, nefsin olumsuz, bencil ve zayıf yönlerinin kontrol altına alınmasını sembolize
- eder:
- “Nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir; onu kötülüklere gömen kimse de hüsrana uğramıştır.” (Şems Suresi, 9-10. Ayetler)
- Sözdeki Zorlu Mücadele: Ayetlerde sabrın, nefse karşı verilen savaşta ne kadar hayati olduğu vurgulanır:
- “Ey iman edenler! Sabrederek ve namaz kılarak Allah’tan yardım dileyin. Şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir.” (Bakara Suresi, 153. Ayet)
- Sözdeki Karanlık ve Sabaha Çıkma Metaforu: Pes etmenin eşiğinde sabrederek yeni bir güne (aydınlığa) kavuşmak, Kuran’da zorlukların arkasından gelen ferahlama ile açıklanır:
- “Elbette zorlukla beraber bir kolaylık vardır. Şüphesiz zorlukla beraber bir kolaylık vardır.” (İnşirah Suresi, 5-6. Ayetler)
Bu çarpıcı ifade, kişinin yaşadığı ağır bir psikolojik krizin veya travmatik bir zihinsel mücadelenin yarattığı derin değişimi ve yalnızlığı sembolize eder. Dışarıdan bakıldığında sadece “hayatta kalmayı” başarmış gibi görünse de, aslında kendi içindeki tüm eski inançlarını, masumiyetini ve zayıf yönlerini yok ederek tamamen yeni bir kimlikle uyanmasını anlatır.
Sözün temel bölümleri şu anlamları taşır:
- Zor da olsa savaşı kazanmak: Hayatın getirdiği zorluklara veya zihinsel karanlığa teslim olmak üzereyken, büyük bir iradeyle hayatta kalma mücadelesini zaferle sonuçlandırmak.
- O gecenin sabahına ben çıktım: Bu yıkıcı süreci atlatan kişi olarak yeni bir güne (veya yeni bir hayata) adım atmak.
- İçimdeki kimseyi sağ bırakmadım: Kazanılan bu zaferin ağır bir bedeli olmasıdır. İçinizdeki eski sizi, duygularınızı, umutlarınızı ya da sizi o acıya sürükleyen o eski kişiliği geride bırakmak, öldürmek anlamına gelir.
Karanlık bir içsel uyanışı tasvir eden bu metaforik anlatım, kişinin aslında kendisini yeniden inşa edebilmek için önce geçmişteki parçalarını feda etmesi gerektiğini vurgular.
Şemsettin ÖZKAN
26.09.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-canyayınları
4-Al Bakışı