(Toplumsal ilişkiler 3209)
وَلَا تَمْشِ فِي الْاَرْضِ مَرَحاً اِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْاَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً
“Yeryüzünde böbürlenerek (gücüne, güzelliğine, servetine, etiket ve rütbene ve çevrene güvenip kibirlenerek) yürüme!.. Çünkü sen (ağırlık ve azametinle) ne yeri yarabilir, ne de dağlarla ululuk yarışına girişebilirsin.” (İsra/37)
Hacı Bayrâm-ı Velî’nin “Kibir, bele bağlanan taş gibidir; onunla ne yüzülür ne de uçulur” sözü, insanın kendini beğenip büyüklük taslamasının manevi yolculukta ilerlemeyi ve yükseklere ulaşmayı tamamen engellediğini ifade eder.
Kuran-ı Kerim’de kibri, böbürlenmeyi ve büyüklük taslamayı (istikbar) yasaklayan, kibrin insanı düşüreceği durumu bildiren temel ayetler şunlardır:
Kibrin ve Böbürlenmenin Yasaklanması
- Lokman Suresi, 18. Ayet: “Kibirlenerek insanlardan yüzünü çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü Allah, kibirle kasılan, kendini beğenmiş, çokça övünüp duran hiç kimseyi sevmez.”
- İsra Suresi, 37. Ayet:
- “Yeryüzünde kibir ve şımarıklıkla yürüme! Çünkü sen, ne yeri delebilirsin ne de dağların boyuna erişebilirsin.”
- Nahl Suresi, 23. Ayet:
- “Şüphe yok ki Allah onların gizlediklerini de açığa vurduklarını da kesinlikle bilir. O, büyüklenip duran kimseleri asla sevmez.”
- Kibirli İnsanların Akıbeti
- A’râf Suresi, 13. Ayet (İblis’in Kibri):
- (Allah) Dedi: “Sana emrettiğimde, seni secde etmekten alıkoyan neydi?” (İblis) Dedi ki: “Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın.” (Kibir, İblis’i Allah’ın rahmetinden uzaklaştırmıştır.)
- Nahl Suresi, 29. Ayet:
- “Haydi, içine ebedî kalıcılar olarak cehennemin kapılarından girin! Büyüklük taslayanların (kibirlenenlerin) konaklama yeri ne kötü!”
- Mü’min Suresi, 76. Ayet:
- “İçinde ebedî kalmak üzere cehennemin kapılarından girin. Büyüklük taslayanların yeri ne kötüdür!”
Bu söz, kibrin insanı ruhsal ve ahlaki olarak sürekli aşağı çektiğini, başarıya veya olgunluğa ulaşmasını engellediğini anlatır. Taş ağır bir yüktür; insana hız kazandırmaz, aksine onu dibe iter veya yükseklere çıkmasını engeller.
Kibrin Anlamı ve Etkileri
- Ağırlık ve Engel: Beldeki ağır bir taş suya girildiğinde insanı hemen dibe batırır, havaya yükselmek istendiğinde ise yer çekimi etkisiyle uçmaya izin vermez.
- Manevi Düşüş: Kibirli insan kendini herkesten üstün gördüğü için gerçeği kabul edemez, dost kaybeder ve ruhsal olgunluğa (tekâmüle) erişemez.
- Yalancı Güç: Taş nasıl ki sahibine bir güç sağlamıyor ve sadece yük oluyorsa, kibir de insana sahte bir büyüklük hissi verir ancak gerçek hayatta onu yapayalnız ve zayıf bırakır.
* Ağırlaştırıcı Yük: Taş nasıl insanı suya girdiğinde dibe batırırsa, kibir de insanı maneviyatta ve hayatta aşağıya çeker.
- Yüzmeyi Engellemesi: Hayat denizinde huzurla ilerlemeyi, insanlarla güzel geçinmeyi ve öğrenmeyi engeller.
* Uçmayı Engellemesi: Ruhun yücelmesini, ahlakın yükselmesini ve hakikate ulaşmasını imkansız kılar.
Bu söz, kibrin insanın manevi gelişimini durduran, onu ağırlaştıran ve hayatta ileri gitmesini engelleyen yok edici bir yük olduğunu anlatır. Kibir, insana sahte bir güç verse de gerçekte ruhu ve başarıyı dibe çeken ağır bir taştır
Şemsettin ÖZKAN
21.10.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı