(Toplumsal İlişkiler 3229)
يَا وَيْلَتٰى لَيْتَنٖي لَمْ اَتَّخِذْ فُلَاناً خَلٖيلاً
لَقَدْ اَضَلَّنٖي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ اِذْ جَٓاءَنٖيؕ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْاِنْسَانِ خَذُولاً
“Vah bana ne olurdu, falancayı kendime dost edinmemiş olaydım!” (Furkan/28)
“Gerçekte bana uyarıcı, hatırlatıcı mesaj geldikten sonra, beni Allah’ı hatırlamaktan o uzaklaştırdı. Zaten şeytan, işte böyle yalnız ve çaresiz bırakır insanı.” (Furkan/29)
Geçenlerde güzel bir duaya rastladım şöyle deniyordu; “Allah herkesi aşkın vasatından, işin kesadından, dostun fesadından korusun.” Ne güzel söz ve dua öyle!
“Allah herkesi aşkın vasatından, işin kesatından, dostun fesadından korusun”cümlesi hayatın aşırılıklarından ticari veya ameli durgunluktan/verimsizlikten ve insan ilişkilerindeki ihanetten korumayı dileyen derin anlamlı bir hikmetli sözdür. Bu temalar Kur’an-ı Kerim’de ölçülülük, rızık/çalışma etiği ve dostluk/ihanet kavramları çerçevesinde işlenir.
1. Aşkın Vasatı (Ölçülü ve Dengeli Sevgi) İle İlgili Ayetler
Aşırılığa kaçan, insanı kör edip hakikatten uzaklaştıran veya ilahi sevgiden koparan aşırı tutkularla ölçüsüz olma halidir.
- Furkan Suresi, 67. Ayet: “Onlar harcadıklarında ne israf ne de cimrilik ederler; ikisi arasında orta bir yol tutarlar.”
- Duygularda ve sevgide de aşırılıktan kaçınıp ‘vasat’ yani denge üzere olunması gerektiği prensibinin temelidir.
- Tevbe Suresi, 24. Ayet: “De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, hısım akrabanız, kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz ticaret ve hoşlandığınız meskenler size Allah’tan, Resûlünden ve O’nun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise, artık Allah emrini getirinceye kadar bekleyin…”
- Aşırı ve ölçüsüz dünyevi bağlanmaların insanları düşürebileceği tehlikeyi anlatır.
- 2. İşin Kesatı (Verimsizlik, Darlık ve Bereketin Kaçması) İle İlgili Ayetler
- İşlerin bozulması, kazancın bereketsizleşmesi veya emeğin karşılıksız kalması durumudur:
- İnşirah Suresi, 7. Ayet: “Boş kaldın mı hemen başka işe koyul, yorulmaya devam et.”
- Çalışmanın kesintiye uğramaması ve gayret gösterilmesi gerektiğine işaret eder.
- Bakara Suresi, 261. Ayet: “Allah fesadı ve cimriliği yererken, infak eden ve çalışıp üretenlerin kazancını yedi başak veren bir tane gibi kat kat bereketlendirir.”
- İşin kesata uğramaması ve bereket bulması için dürüstlüğü ve zekât/yardımlaşmayı öğütler.
- 3. Dostun Fesatı (Hain, Kötülük Düşünen Arkadaş) İle İlgili Ayetler
- Sırrı taşıyamayan, arkadan iş çeviren veya kötülüğe
yönlendiren kötü dostlar vardır: * Zuhruf Suresi, 67. Ayet: “O gün dostlar birbirine düşmandır; muttakiler (Allah’ın korumasına sığınanlar) hariç.” * Furkan Suresi, 28-29. Ayetler: “Yazıklar olsun bana! Keşke falancayı dost edinmeseydim! Çünkü zikir (Kur’an) bana geldikten sonra beni ondan saptırmış ve saptıran da o şeytan zaten insana yüzüstü bırakıp ihanet etmiştir.”
“Allah herkesi aşkın vasatından, işin kesatından, dostun fesatından korusun” duası; insanın ruhsal, ekonomik ve sosyal hayatındaki en yıpratıcı, orta karar ve ikiyüzlü durumlara karşı yapılan derin ve hayatın gerçeklerini kavrayan hikmetli bir yakarıştır. Aşkın Vasatından Korumak * Anlamı: Aşkın ne aşırısı (mecنون/aşırı yıpratıcı olanı) ne de tamamen sönüğü makuldür; burada “vasat” kelimesi orta karar, sıradan, ruhsuz, ne ağlatan ne güldüren, tutkudan ve samimiyetten uzak, yavan bir duygusal durumu ifade eder.
* Açıklama: Gerçek bir coşku barındırmayan, rasyonel ve soğuk, sevginin ve hissin en sığ, en sıradan (“vasat”) hali insan ruhunu kurutur. Dualarda bu durumdan korunma istenmesi, insanın ya kalbini dolduran hakiki bir sevgiyle yaşamasını ya da o yavan duygu seliyle ömrünü tüketmemesini dilemesidir. İşin Kesatından Korumak
* Anlamı: “Kesat”, ticaretin durgun gitmesi, işlerin kesilmesi, kazancın ve bereketin azalması demektir.
* Açıklama: Ekonomik darlık, kişinin rızkını temin edememesi ve emeğinin karşılığını alamaması hayat düzenini sarsar. İşlerin kesada uğraması, insanı maddi sıkıntıya soktuğu gibi manevi olarak da huzursuz eden bir durumdur; bu yüzden rızkın bereketli ve sürekli olması temenni edilir. Dostun Fesadından Korumak
* Anlamı: “Fesat”, aranın bozulması, kötülük, kancıkça işler ve ikiyüzlülüktür. Dost bilinen kişinin arkadan iş çevirmesidir.
- Açıklama: İnsana en büyük zarar düşmandan değil, yakın sandığı, sırrını verdiği dosttan gelir. Dostun fesadı (hainliği veya çekememezliği), insanın güvendiği dağlara kar yağması demektir ki, yürek yaralarının en derinidir.
Şemsettin ÖZKAN
10.11.2026 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-Al Bakışı