VE O GÜN RASÜL EY RABBİM DİYECEK KAVMİMDEN BAZILARI BU KUR’AN’I GÖZDEN ÇIKARILACAK BİR ŞEY OLARAK GÖRDÜ

(Toplumsal İlişkiler 3242)

VE O GÜN RASÜL EY RABBİM DİYECEK KAVMİMDEN BAZILARI BU KUR’AN’I GÖZDEN ÇIKARILACAK BİR ŞEY OLARAK GÖRDÜ

وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ اِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْاٰنَ مَهْجُوراً

“(Kıyamet günü Allah’ın gönderdiği) Resul de şöyle diyecektir: “Ya Rabbi; gerçekten kavmim, bu Kur’an’ı terk edilmiş bıraktılar. (Lafzını okuyup durdular, manasını ve mealini anlayıp uygulamaya yanaşmadılar, hikmetini ve hükmünü araştırıp uygulamak üzere Onu temel başvuru kaynağı yapmadılar” diye şikâyet edecektir.)” (Furkan/30)

Bu ayeti okuyan bir Müslüman, dönüp dönüp, bir daha, bir daha okumalıdır. Kur’an’a anahtar deliğinden bakan, bir daha okumalıdır. Kur’an’ı bu çağın kitabı değil diyen, aklı sıra çağdaş olan, Müslüman kimliğine kamufle olmuş olanlar, bir daha okumalıdır. Ona inandığını söyleyip onunla amel etmeyenler de bir daha okumalıdır.

Bu çelişkili söz, tutum ve davranışlar Müslümanın başına hem bu dünyada hem de ahirette dert açacak gibi demiyorum, gözüküyor. Cemal Külünkoğlu bu ayeti izah ederken çok hoşuma giden şu açıklamayı yapar:

“Terk edilmiş / dışlanmış” ifadesi, Kur’an’a yönelik duyarsızlığı ve ihmal edilmişliği güçlü bir kavramsal çerçeveyle görünür kılar. Bu ifade, yalnızca metnin lafzen terk edilmesini değil; aynı zamanda hayata yön veren bir kaynak olmaktan çıkarılmasını, yani gündelik yaşamın belirleyici referansı olarak işlevsizleştirilmesini de kapsar. Buradaki terk ediş, Kur’an’ı çağın gerisinde kalmış, pratik karşılığı bulunmayan ya da dünyevî arzulara sınır koyduğu için bilinçli biçimde dışlanan bir metin olarak konumlandıran zihinsel bir tutuma işaret eder.
Bu anlamda Kur’an’ın “terk edilmiş” olması, ona danışılmaması, hüküm ve ölçü kaynağı olarak başvurulmaması, hayatı inşa eden asli referans olmaktan çıkarılması demektir. Mecazi bir anlatımla ifade edilecek olursa, Kur’an bir zamanlar içinde hayatın bütün yönlerinin yaşandığı bir mekân iken; bugün kapısı kilitli, içeri girilmeyen, yalnızca dışarıdan saygı gösterilen bir yapıya dönüştürülmüştür.
Oysa Kur’an’ın nüzul sürecinde toplumsal hayatın merkezinde yer aldığı açıktır. Hukuk, ahlak, ticaret, sosyal ilişkiler, savaş ve barış ilkeleri onun rehberliğinde şekillenmiş; anlaşmazlıklar ona başvurularak çözülmüş, bireysel ve toplumsal düzen onunla inşa edilmiştir. Günümüzde ise Kur’an çoğu zaman yalnızca Mushaf formunda muhafaza edilen, süslenen ve sembolik bir hürmetle anılan; ancak içerdiği ilkelerle yaşanmayan bir miras konumuna indirgenmiştir. Ona gösterilen saygı büyük ölçüde şekilsel kalmış; anlamadan okuma, korkuyla yaklaşma, muska nesnesine dönüştürme ya da gündelik dilde mecazî yemin unsuru olarak kullanma gibi pratiklerle içeriğinden koparılmıştır.
Ayet bağlamında Hz. Peygamber’in “kavmim” ifadesini kullanması, tüm Müslümanları kapsayan genelleyici bir suçlamadan ziyade; kendisini imanla ilişkilendirdiği hâlde Kur’an’la bağını fiilen koparmış olanları hedef alır. Bunlar, Kur’an’ı hayatlarının merkezinden çıkaran; onu geçmişe ait bir emanet gibi gören; mesajıyla sahih bir bağ kurmayan ve iddia ettikleri imana rağmen onun hükümlerini hayatlarına taşımayan kimselerdir.
Bu çerçevede “terk edilmiş Kur’an”, fiziksel olarak bir kenara bırakılmış bir metinden ziyade; zihinsel, ahlaki ve pratik düzeyde hayatın dışına itilmiş bir ilahî mesajı ifade eder. Bu durum, Müslüman toplumlar açısından derin bir çelişkiye işaret eder: Kur’an’a biçimsel düzeyde yüksek bir saygı gösterilirken, onun anlamına ve yönlendirici gücüne karşı belirgin bir kayıtsızlığın sergilenmesidir.”

Muhammed Esed de Furkan Suresi 30. Ayetin mealini ve açıklamasını şöyle yapar:

“VE [O GÜN] Rasûl: “Ey Rabbim!” diyecek, ²³ “Kavmimden [bazıları] bu Kur’an’ı gözden çıkarılacak bir şey olarak gördü!” ²⁴

23. Bizim “o Gün” şeklindeki ilavemiz ve kâle fiiline verilen (dil bilim açısından da, anlam akışı itibariyle verilmesi mümkün olan) gelecek zaman anlamı yukarıdaki cümle hakkında Ebû Müslim (Râzî’nin nakline göre) ve Beğavî gibi büyük müfessirler tarafından yapılan benzer açıklamalara dayanmaktadır.
24. Yani, dünyevî istek ve tutkularına aykırı buldukları için ya da zamanın değişen şartları karşısında “geçerliğini yitirmiş” bir öğreti olarak gördükleri için. Kur’an mesajının ulaştığı toplumların çoğu onu ilahî bir mesaj (vahiy) olarak gördükleri, görmekte oldukları ve dolayısıyla onun, kelimenin en geniş anlamıyla, her bakımdan “tutarlı ve her çağda geçerli” olduğuna inandıklarına göre, “benim kavmim” ya da “benim gönderildiğim toplum” ifadesi (kelimenin ne kavmî anlamı, ne de ideolojik anlamı itibariyle) Son Peygamber’in ümmetinin hepsini değil, fakat yalnızca ismen bu ümmetten olup ama gerçekte Kur’ânî mesaja olan inancını bütünüyle kaybetmiş kimseleri işaret etmektedir; bunun içindir ki, ayetin vecîz üslubu içinde zımnen mevcut olan bu anlamın “bazıları” ilavesiyle aktarılması gerekmiştir.

Şemsettin ÖZKAN
23.11.2026 GÜZELYALI

KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir