(Toplumsal İlişkiler 3136)
وَعِبَادُ الرَّحْمٰنِ الَّذٖينَ يَمْشُونَ عَلَى الْاَرْضِ هَوْناً وَاِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً
“Rahmanın has kulları, onlar yeryüzünde alçak gönüllü olarak yürürler ve ne zaman kötü niyetli dar kafalı kimseler, kendilerine laf atacak olsa, sadece “Selam!” derler geçerler.” (Furkan/63)
İlber Ortaylı’nın; “Allah hiç kimseyi özgüvenli cahillerle, görgüsüz zenginlerle, şımartılmış aptallarla, çocuk kafalı yetişkinlerle muhatap etmesin” sözü, toplumdaki bazı problemli karakterlere karşı takınılması gereken mesafeli duruşu ve mümin ahlakını özetlemektedir. Kuran-ı Kerim'de bu kavramları ele alan ve benzer bir tavrı öğütleyen birçok ayet bulunmaktadır
1. Özgüvenli Cahiller İçin: Cehaletine rağmen kendini bilgili zanneden veya hakikate karşı kibirli olan insanlara karşı Kur'an, tartışmadan uzak durmayı ve selam verip geçmeyi emreder. "Rahmân'ın kulları… Cahiller kendilerine laf attıkları zaman, 'Selametle!' derler (kavgaya girişmezler)." (Furkân/63) "Kötü sözün açıkça söylenmesini Allah sevmez; ancak haksızlığa uğrayanlar müstesnadır." (Nisâ/ 148)
2. Şımartılmış Aptallar (Kibirliler) İçin: Varlığı veya gücü karşısında haddini aşan, şımarıp insanları küçümseyen kimselerin durumu kınanmıştır. "Böbürlenerek yeryüzünde yürüme. Çünkü sen ne yeri delebilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin." (İsrâ Suresi, 37)"Allah, kendini beğenip övünen hiçbir kimseyi sevmez." (Hadîd Suresi, 23)
3. Görgüsüz Zenginler İçin: Malını mülkünü kibir aracı yapan, şükretmeyi unutup gösterişe kaçan tipler şiddetle uyarılır. "Derken (Karun), süsü ve ihtişamı içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını arzulayanlar, 'Keşke Karun'a verilenin bir benzeri de bizim olsaydı! Şüphesiz o, çok büyük bir pay sahibidir' dediler. Kendilerine ilim verilenler ise şöyle dedi: 'Yazıklar olsun size! İman edip salih ameller işleyenler için Allah'ın mükafatı daha hayırlıdır…'" (Kasas Suresi, 79-80)"Bir de yurtlarından refah ve şımarıklıkla (azgınlaşarak), insanlara gösteriş yaparak çıkanlar ve (halkı) Allah'ın yolundan alıkoyanlar gibi olmayın." (Enfâl Suresi, 47)
4. Çocuk Kafalı Yetişkinler (Akılsızlar) İçin: Olgunluktan uzak, dünyevi hırslara veya boş işlere odaklanan kimseler için uyarılarda bulunulmuştur."Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise Allah'a karşı gelmekten sakınanlar için daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?" (En'âm Suresi, 32)"Onlar dünya hayatının sadece dış yüzünü bilirler. Ahiret konusunda ise tamamen gafildirler." (Rûm Suresi, 7)
Bu söz, insanın psikolojisini ve enerjisini tüketen, empati yoksunu veya narsist kişilik özelliklerine sahip zor insanlarla karşılaşmama temennisidir. Bir nevi dua niteliğindeki bu ifade, günlük hayatta muhatap olunması en zor olan dört farklı karakteri tanımlar:
- Özgüvenli cahiller: Bilmedikleri halde her şeyi biliyormuş gibi davranan, yanlışlarını büyük bir kibirle savunan ve insanı hem psikolojik hem de mantıksal olarak yoran kişilerdir.
- Görgüsüz zenginler: Sonradan görme tavırlarıyla maddiyatı bir üstünlük aracı gören, parayı ve gücü nezaketin, saygının üzerinde tutan insanlardır.
- Şımartılmış aptallar: Hayatta hiçbir sorumluluk almamış, sınırları öğretilmemiş, her istediğini yaptırmaya alışık ve başkalarının hakkına saygı göstermeyen bireylerdir.
- Çocuk kafalı yetişkinler: Yaş olarak büyümüş ancak zihinsel ve duygusal olgunluğa erişememiş, sürekli ilgi bekleyen, mantıklı tartışmalardan uzak, fevri davranan karakterlerdir.
Bu söz, "Hayatta en büyük yorgunluk cahil ve bencil insanlara laf anlatmaktır" gerçeğini vurgular. Bu tür kişilerle olan iletişimde sağlıklı bir sınır çizmek genellikle çok zordur; bu yüzden bu tarz insanlardan uzak durabilmek büyük bir huzur ve akıl sağlığı kaynağı olarak kabul edilir.
Şemsettin ÖZKAN
09.08.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4- Al Bakışı