(Toplumsal İlişkiler 3157)
يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا عَلَيْكُمْ اَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ اِذَا اهْتَدَيْتُمْۜ اِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ جَمٖيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
“Ey iman edenler! Üzerinizdeki (yükümlülük) kendi nefislerinizdir. (Öncelikli sorumluluğunuz kendi niyetleriniz ve amellerinizdir. Bu nedenle kendinize dikkat edin ve düzeltin.) Siz (sadakatle hidayete ve İslamiyet’e yapışıp) doğru yola eriştiğiniz takdirde, (Hakk’tan ve hayırdan ayrılıp) sapan (kimseler) size zarar veremeyeceklerdir. Tümünüzün dönüşü Allah’adır. O, size yaptıklarınızı haber verecektir.” (Maide/105)
İsmet Özel’in; “zaman zaman Müslümanlara yöneltilen ‘çağdışı’ kalma suçlaması eğer Müslümanların çağın çirkefi dışında kaldıklarını vurguluyorsa büyük iltifat” şeklinde yorumlayan perspektifi, kınayıcının kınamasından korkmamak ve hak yolda yalnız kalma pahasına ilkelere bağlı kalmak gibi İslami duruşlarla doğrudan bağdaşır.
Bu mânayı destekleyen, nefse zor gelen kötülüklerden uzak durmayı ve dünyevi akımlara kapılmamayı öğütleyen temel Kur’an-ı Kerim ayetleri şunlardır:
- Maide Suresi, 105. Ayet:”Ey iman edenler! Siz kendi nefsinize bakın. Siz doğru yolda olduğunuz takdirde, sapıtmış olanlar size zarar veremez…”
- Furkân Suresi, 63-64. Ayetler:”Rahmân’ın (has) kulları onlardır ki… cahiller kendilerine laf attığı zaman, ‘Selâm!’ derler (onların seviyesine inmezler).”
- Kasas Suresi, 55. Ayet:”Boş söz ve anlamsız davranışları işittiklerinde onlardan yüz çevirirler ve ‘Bizim işlerimiz bize, sizin işleriniz de sizedir. Size selâm olsun, biz cahillerle arkadaş olmak istemeyiz’ derler.”
- En’âm Suresi, 116. Ayet:”Eğer yeryüzündeki insanların çoğunluğuna uyarsan, seni Allah’ın yolundan saptırırlar…”
- Bu ayetler, genel geçer doğrulara veya modası geçen dünyevi akımlara uymak yerine; ilahi ölçülere sadık kalarak kirliliklerden arınmanın övüldüğünü gösterir.
Bu söz, şair ve düşünür İsmet Özel’in Üç Zor Mesele (veya bilinen diğer adıyla Üç Mesele) adlı kitabında yer alan çok bilinen, çarpıcı bir tespittir.
Sözün ifade ettiği temel anlamlar şunlardır:
- Değerleri Muhafaza Etmek: Çağın getirdiği yozlaşmaya, ahlaki çöküntüye ve manevi değerlerin kaybına karşı durarak İslam’ın ahlakını korumayı ifade eder.
- Hakikatte Övgü: Modernitenin getirdiği “çağdaşlık” maskesi altındaki çarpıklıklara uymamanın bir eleştiri değil, aslında müminler için büyük bir şeref (iltifat) olduğunu vurgular.
- Eleştiriye Bakış Açısı: Müslümanların dünyadaki haksızlıklara, zulme ve çağın çirkefine ortak olmayarak kendi doğrularında kalmalarının bir ayrıcalık olduğu dile getirilir.
Bu söz, aynı zamanda derin bir medeniyet eleştirisidir. Sözün temel açıklaması ve barındırdığı felsefi anlam şu şekilde özetlenebilir:
- İlerleme ve Zaman Algısı: Modern çağ, ilerlemeyi ve medeni olmayı yalnızca teknik, materyalist ve batılı değerlerle ölçer. Bu anlayışa göre Batı dışındaki her yaşam biçimi “geride” veya “çağdışı” olarak yaftalanır.
- Çağın Çirkefi: Modernizm; ahlaki yozlaşmayı, çıkarcılığı, maneviyatsızlığı, hırsı ve insanı makineleştiren sistemleri beraberinde getirmiştir. Özel, bu durumu çağın “çirkefi” olarak nitelendirir.
- İltifatın Anlamı: Eğer bir Müslüman sırf İslami ahlaka, değerlere ve ölçülere sımsıkı bağlı kaldığı için “çağdışı” olmakla suçlanıyorsa; bu durum onun modern dünyanın kirlettiği ahlaki çöküşün içinde kaybolmadığını, o çirkefin dışında ve temiz kaldığını gösterir. Bu yönüyle bir suçlama değil, en büyük onurdur.
Bu söz aynı zamanda Müslümanların modern dünyanın dayattığı yaşam tarzını körü körüne kabul etmek yerine, kendi değerlerini koruması gerektiğinin altını çizer.
Şemsettin ÖZKAN
30.08.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-istiklalmarsidernegi.org
4-Al Bakışı