(Toplumsal İlişkiler 2044)
اِنَّ الْاِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً “GERÇEK ŞU Kİ, insan tatminsiz bir tabiata sahiptir.”
اِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً [Kural olarak,] başına bir kötülük geldiği zaman sızlanmaya başlar,”
وَاِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً “bir iyilik ile karşılaşınca da onu bencilce [sahiplenip başka insanlardan] uzak tutar.” (Mearic/19-20-21)
14.yüzyıl düşünür, devlet adamı ve tarihçisi, sosyoloji ve iktisat bilimlerinin öncülerinden kabul edilen İbni Haldun;( 1332-1406) “kimsenin iç âlemine karışma, kimseyi iç âlemine karıştırma, kimseye iç âlemini açma, gizli tut, yan, ama tütme!” derken sosyoloji alanında çok önemli sözler sarf ederken, bu sözüyle insan psikolojisi üzerine konuşmuştur.
Yukarıdaki ayette geçen هَلُوعاً kavramını Muhammed Esed şöyle açıklar:
“Lafzen, “insan tatminsiz (halû‘an) yaratılmıştır” -yani insan, kendini aynı derecede hem verimli başarılara hem de kronik memnuniyetsizlik ve hayal kırıklıklarına sürükleyen bir iç tatminsizlik ile donatılmıştır. Başka bir deyişle, bu donanımın pozitif yahut negatif bir karakter göstereceğini belirleyen, insanın bu Allah-vergisi donanımı kullanma tarzıdır. Bundan sonra gelen iki ayet (20 ve 21) ikinci duruma işaret ederlerken, 22-25. ayetler, yalnızca gerçek ruhî ve ahlakî bilincin o fıtrî tatminsizliği pozitif bir güce dönüştüreceğini ve böylece iç huzuruna ve kalıcı hoşnutluğa yol açacağını gösterir.”
جَزُوعاًCezû‘ isim-fiili, -ceze‘a fiilinden türetilmiştir- hem “sabırsızlık”, hem de “kendi şanssızlığına yakınma” kavramlarını birleştirir ve bu nedenle de sabr’ın karşıtı olarak görülür. (Cevherî)
Yani İbn-i Haldun atalarımızın dediği; “açma sırrını dostuna dostunun da dostu vardır o da söyler dostuna” demektedir. İnsan sırrı yayan bir yapıya sahiptir. Hemen birini kötülemeyi pek bilir. Burada muhatabının zaaflarından yararlanır. Hemen onu açık eder. Derdin varsa insana anlatma, git suya anlat! Su alır götürür lakin insan ona buna dağıtır. Hiç yapmazsa; “bak bunu bir sana söylüyorum sen başkalarına anlatma” diyerek yine o sırrı yayar.
Hz. Mevlana; “iki şey yıkar insanı, dostundan gelen ihanet, düşmanından gelen merhamet” derken, dostun senin, iç dünyanı çok iyi bilmesinden ötürü, sorunların olduğunu bildiği için, içten içe tüttüğünün farkında olduğu için, bir gün seni ummadığın anda sırtından bilerek ya da bilmeyerek bir şekilde vuracaktır demeye getirir sözü. Aman dikkat! Öyle açılma kimseye.
Şemsettin ÖZKAN
30.01.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-aa.com.tr