(Toplumsal İlişkiler 2062)
وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْاَرْضِ مَرَحاً اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ
“- Küçümseyerek, surat asarak insanlardan yüz çevirme. Yeryüzünde bilgi ve becerilerini kötü kullanıp böbürlenerek, çalım satarak yürüme. Allah kendini beğenmiş, övünmek için iyiliklerini sayıp döken kimseleri sevmez.” (Lokman/18)
Walter Benjamin, “Pasajlar” adlı eserinde;“Dünyanın her yerinde aynı dram, aynı dar sahne üstünde aynı dekorlar, kendi büyüklüğünün sarhoşluğu içerisinde başı dönmüş köpürüp duran bir insanlık…” cümlesini kurar.
Gerçekten de insanların en tehlikelileri iblisleşen, bir başka ifadeyle şeytanlaşanlardır. Niye böyle söylüyorum? Çünkü şeytan kibirlenmesi, büyüklenmesi ya da bir başka söylemle böbürlenmesiyle ünlüdür. Bu hal ona hasetlik, fesatlık, çekememezlik, kendini bir şey zannetme gibi kötü hasletler, huylar yüklüyor. Bu durum şeytana aşksızlık kazandırmış. Şimdi bu özelliklerle haşır neşir olan insan da ne yazık ki insani vasıflarını kaybediyor.
Hele teknoloji çağının şu insanı Walter Benjamin’in dediği gibi maddi yönden ilerledikçe kendi büyüklüğünün sarhoşluğuyla başı dönmüş bir şekilde şarap gibi köpürüp küstahlaşıyor, güç zehirlenmesi yaşıyor.
Dahası insani değerler diyor, dedikçe de insan hakkını çiğniyor, vicdan diyor vicdansızlığın alasını yapıyor. Sevgi diyor zulüm yapıyor. Çok bilmişlik yapıyor bi b..tan anlamadığı ortaya çıkıyor. Gün geliyor insan insan olmaktan bıkıyor, utanıyor, sıkılıyor. Sonra da insan insana hor bakışını hayvan sevgisiyle kapatmaya çalışıyor. Evde köpek besleyince de her şeyin yolunda gittiğini sanıyor.
Bu kibir insanı insan olmaktan çıkarıyor. Zehirliyor adeta onu. “Kibir; her kıvılcımı bir yangına döndürür onu ancak tevazu denizleri söndürür” der, Cengiz Numanoğlu. Hz. Mevlana ise; “dıştaki kibrin içteki fakirliğin eseri” olduğunu söylerken böbürlene böbürlene dolaşanların aslında birer gönül fakiri olduğunu söyler.
Kibir ve gurur… İnsana neler yapmaz ki? İnsanı olmadık şekilde gereğinden fazla şişiren nedir? Kurum kurum kurulmasına, böbürlenmesine, havalanmasına, insanlara tepeden bakmaya neden olan şey ne ola ki?
Hz. Mevlana; “insanı ateş değil kendi kibri yakar. Herkeste kusur görür kendisine kör bakar. Neye nasıl bakarsan o da sana öyle bakar” derken insanın bizatihi kendisine vereceği zararı çok güzel izah eder.
“Kibir ve gururda haddi aşanı Allah yerden yere çarpar” buyururken Hz. Ömer (r.a) yüce Yaratan’ın kibirle hareket edenleri alçaltacağına, alçak gönüllülükle hareket edenleri de yücelteceğine işaret eder.
Hz. Mevlana; “kendini büyük görme! Bugün ayağının altında biten ot, yarın mezarının üstünde bitecek” derken, kibirli davranış sergileyenleri; “yapmayın, etmeyin” diye adeta uyarır. Aslında kimseye gururla bakılmamalı, zira herkes kendine göre görkemli değil midir?
Şemsettin ÖZKAN
17.02.2026 KONYA
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-pixabay.com
4-suskunduvar.com